Θεολογικά Άρθρα • 21 Νοεμβρίου 2026

«Παντὶ τῷ αἰτοῦντί σε δίδου»

Η χριστιανική αγάπη, η μακροθυμία και τα όρια της εκμετάλλευσης

Παντὶ τῷ αἰτοῦντί σε δίδου — Η χριστιανική αγάπη, η μακροθυμία και τα όρια της εκμετάλλευσης
Η χριστιανική αγάπη, η μακροθυμία και τα όρια της εκμετάλλευσης.
«Παντὶ δὲ τῷ αἰτοῦντί σε δίδου, καὶ ἀπὸ τοῦ αἴροντος τὰ σὰ μὴ ἀπαίτει» Λουκ. 6,30

Υπάρχουν λόγια του Ευαγγελίου που τα ακούμε συχνά, αλλά δυσκολευόμαστε να τα εφαρμόσουμε όταν αγγίζουν τη δική μας ζωή. Ένα από αυτά είναι η προτροπή του Χριστού να δίνουμε σε όποιον μας ζητά και να μην απαιτούμε πίσω όσα μας αφαιρούν. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η καλοσύνη μας γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης; Οφείλουμε να υπομένουμε κάθε αδικία; Και πώς μπορεί η συγχώρηση να συνυπάρχει με την ανάγκη να θέτουμε όρια;

Η εντολή μέσα στο Ευαγγέλιο

Ο λόγος αυτός δεν είναι μια μεμονωμένη οδηγία για τα χρήματα. Ανήκει στην ομιλία του Κυρίου «ἐπὶ τόπου πεδινοῦ» (Λουκ. 6,17–49), εκεί όπου ακούμε την ακόμη δυσκολότερη εντολή: «ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν» (6,27). Λίγο αργότερα ο Χριστός εξηγεί το μέτρο αυτής της αγάπης: ο Θεός είναι «χρηστὸς ἐπὶ τοὺς ἀχαρίστους καὶ πονηρούς» (6,35). Δεν αγαπά μόνον όσους Τον ευχαριστούν. Η δική Του φιλανθρωπία γίνεται το πρότυπο της δικής μας ζωής.

Το «παντί» δεν μας επιτρέπει να περιορίσουμε την αγάπη στους ανθρώπους που συμπαθούμε ή θεωρούμε άξιους. Και το «δίδου» φανερώνει μια σταθερή προθυμία προσφοράς. Το Ευαγγέλιο μας καλεί να ξεπεράσουμε τη νοοτροπία της συναλλαγής: δεν βοηθώ μόνο επειδή περιμένω ανταπόδοση ούτε συγχωρώ μόνο όταν είμαι βέβαιος ότι ο άλλος θα μου ανταποδώσει το καλό.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε αίτημα είναι ωφέλιμο ή ότι η χριστιανική αγάπη καταργεί τη σύνεση. Το πρόσωπο αξίζει πάντοτε τον σεβασμό μας· το συγκεκριμένο αίτημά του χρειάζεται κάποιες φορές διάκριση.

Πώς ερμηνεύουν οι Πατέρες αυτή τη διδασκαλία;

Ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, ερμηνεύοντας το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, συνδέει την αγάπη προς τους εχθρούς με την απομάκρυνση από την εκδικητικότητα. Αλλού, σχολιάζοντας τη στάση μας απέναντι στον πλούτο, παραπέμπει και στην εντολή να μην απαιτούμε όσα μας αφαιρούν. Το βάρος πέφτει στην ελευθερία της καρδιάς από τη φιλοχρηματία: τα αγαθά είναι χρήσιμα, αλλά δεν πρέπει να γίνονται κύριοι της ζωής μας. [1]

Ο ιερός Ιωάννης Χρυσόστομος, μιλώντας για την ελεημοσύνη, επιμένει σε κάτι εξαιρετικά επίκαιρο: δεν επιτρέπεται να μετατρέπουμε τον φτωχό σε κατηγορούμενο, ζητώντας του να αποδείξει πρώτα ότι είναι «άξιος» να φάει. Ιδίως μπροστά στις στοιχειώδεις ανάγκες, η καχυποψία μπορεί εύκολα να γίνει δικαιολογία για την αδιαφορία. Ο ίδιος, πάντως, διακρίνει την άμεση ανακούφιση της ανάγκης από αιτήματα μεγάλης οικονομικής βοήθειας, για τα οποία μπορεί να απαιτείται προσεκτικότερη κρίση. [2]

Ιδιαίτερα διαφωτιστική είναι η παρατήρηση του ιερού Αυγουστίνου στο παράλληλο χωρίο του Ματθαίου (5,42): ο Χριστός μάς καλεί να δίνουμε σε κάθε άνθρωπο που ζητά, όχι όμως οπωσδήποτε οτιδήποτε ζητά. Αν αυτό που ζητείται πρόκειται να χρησιμοποιηθεί για την αδικία ή τη βλάβη κάποιου, η άρνηση δεν είναι έλλειψη αγάπης. Μπορεί να είναι ο πιο υπεύθυνος τρόπος να αγαπήσουμε. [3]

Ήδη η αρχαία Διδαχή των Δώδεκα Αποστόλων επαναλαμβάνει την προτροπή να δίνουμε σε όποιον ζητά, ενώ συγχρόνως μιλά για την ευθύνη και τη διάκριση κατά την προσφορά. Η γενναιοδωρία και η φρόνηση δεν είναι αντίπαλες αρετές. [4]

Όταν η μακροθυμία συναντά την εκμετάλλευση

Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο σημείο. Ένας άνθρωπος μπορεί να συγχωρεί και παρ’ όλα αυτά να χρειάζεται να πει «όχι». Μπορεί να μη μισεί εκείνον που τον αδίκησε, χωρίς να του παραχωρεί ξανά ανεπιφύλακτα την εμπιστοσύνη του. Η συγχώρηση αφορά την αποδέσμευση από το μίσος και την εκδίκηση· η εμπιστοσύνη, όταν έχει τραυματιστεί, χρειάζεται χρόνο, αλήθεια και έμπρακτη αλλαγή.

Ο ίδιος ο Χριστός, όταν δέχθηκε ράπισμα, δεν ανταπέδωσε τη βία. Δεν σιώπησε όμως μπροστά στην αδικία: «εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις;» (Ιω. 18,23). Και ο απόστολος Παύλος δεν δίστασε να επικαλεστεί τα νόμιμα δικαιώματά του ως Ρωμαίου πολίτη (Πράξ. 16,37· 22,25). Άλλο λοιπόν η εκδικητική διεκδίκηση και άλλο η νηφάλια προστασία του δικαίου.

Το όριο δεν καθορίζεται απλώς από το πόσες φορές μάς αδίκησαν. Χρειάζεται να αναρωτηθούμε: η υπομονή μου βοηθά τον άλλον να αλλάξει ή τον διευκολύνει να συνεχίζει να βλάπτει; Η προσφορά μου ανακουφίζει μια πραγματική ανάγκη ή συντηρεί μια καταστροφική συμπεριφορά; Κινδυνεύουν και άλλοι άνθρωποι από τη δική μου σιωπή;

Μερικές φορές η αγάπη θα μας καλέσει να υποχωρήσουμε από μια προσωπική αξίωση. Άλλες φορές θα μας καλέσει να θέσουμε ένα σαφές όριο. Και όταν υπάρχουν βία, εξαναγκασμός ή συστηματική κακοποίηση, η αναζήτηση προστασίας και κατάλληλης βοήθειας δεν είναι έλλειψη πίστεως. Κανείς δεν πρέπει να πιέζεται να παραμένει σε επικίνδυνη κατάσταση στο όνομα της χριστιανικής μακροθυμίας.

Ακόμη περισσότερο, όταν διαχειριζόμαστε αγαθά που μας έχουν εμπιστευθεί άλλοι —όπως συμβαίνει συχνά στην ενοριακή φιλανθρωπία— δεν μπορούμε να τα διαθέτουμε σαν να αποτελούν αποκλειστικά δική μας περιουσία. Η διαφάνεια, η δικαιοσύνη προς όλους τους αναγκεμένους και ο σεβασμός της αξιοπρέπειάς τους αποτελούν επίσης μορφές αγάπης.

Μια αγάπη που δεν παύει να είναι αληθινή

Δεν είναι πάντοτε εύκολο να ξεχωρίσουμε τη μακροθυμία από την ανοχή της εκμετάλλευσης. Ούτε υπάρχει ένας απλός κανόνας που να απαντά σε όλες τις περιπτώσεις. Χρειάζονται προσευχή, αυτογνωσία, πνευματική διάκριση και, όταν οι περιστάσεις το απαιτούν, η συμβουλή ανθρώπων με την κατάλληλη γνώση και ευθύνη.

Εκείνο όμως που δεν πρέπει να χάσουμε είναι το πνεύμα της εντολής. Ο Χριστός δεν μας καλεί να γίνουμε αδιάφοροι απέναντι στο κακό, αλλά να μη γίνουμε όμοιοι με αυτό. Να μη σκληρύνει η καρδιά μας εξαιτίας της αδικίας που γνωρίσαμε. Να μπορούμε να βοηθούμε χωρίς επίδειξη, να αρνούμαστε χωρίς περιφρόνηση, να προστατεύουμε χωρίς μίσος και να συγχωρούμε χωρίς να συγχέουμε τη συγχώρηση με τη συνενοχή.

Η τελευταία λέξη ανήκει στο ίδιο το Ευαγγέλιο: «Γίνεσθε οὖν οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστί» (Λουκ. 6,36). Η χριστιανική αγάπη δεν μετριέται μόνο από όσα δίνουμε, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο διαφυλάσσουμε την αλήθεια, την ελευθερία και την αξιοπρέπεια του ανθρώπου.

Πηγές και ενδεικτική βιβλιογραφία
  1. Κύριλλος Αλεξανδρείας, Commentary upon the Gospel of St. Luke, μτφρ. R. Payne Smith, ομιλίες για Λουκ. 6,24 κ.ε. και ομιλία LXXXIX (Λουκ. 12,13–15). Διαδικτυακή πηγή.
  2. Ιωάννης Χρυσόστομος, Εἰς τὴν πρὸς Ἑβραίους ἐπιστολήν, Ὁμιλία ΙΑ΄, §§8–10. Διαδικτυακή πηγή.
  3. Αυγουστίνος, De sermone Domini in monte, I, 20, 67–68 (σχολιασμός Ματθ. 5,42). Διαδικτυακή πηγή.
  4. Διδαχή των Δώδεκα Αποστόλων, 1,5–6.
  • Joseph A. Fitzmyer, The Gospel According to Luke I–IX, Anchor Bible 28, Doubleday, 1981.
  • François Bovon, Luke 1: A Commentary on the Gospel of Luke 1:1–9:50, Fortress Press, 2002.
  • Joel B. Green, The Gospel of Luke, Eerdmans, 1997.
  • John Nolland, Luke 1:1–9:20, Word Biblical Commentary 35A, 1989.

Σημείωση: Οι πατερικές θέσεις αποδίδονται περιληπτικά και όχι ως κατά λέξη παραθέματα. Η συζήτηση για τα σύγχρονα όρια της εκμετάλλευσης αποτελεί θεολογική και ποιμαντική εφαρμογή των πηγών.

Αρχιμανδρίτης Ιγνάτιος ΓιαπιτζίογλουΘεολόγος (MTh)

← Επιστροφή στα Θεολογικά Άρθρα